Tautologia – czym jest i dlaczego warto wiedzieć, w których wyrażeniach występuje

Wszyscy dobrze wiemy, że co za dużo, to niezdrowo. Dotyczy to również języka i znaczenia wypowiedzi. Dlaczego więc nadmiar w języku pojawia się tak często? Przyjrzyjmy się dzisiaj jednej z konstrukcji językowych, której przykłady zawierają elementy zbędne znaczeniowo. Pochylaliśmy się już nad pojęciem pleonazmu. Dzisiaj przyszedł czas na drugi przykład. Dowiemy się, czym jest tautologia.

Tautologia – czym jest i dlaczego warto wiedzieć, w których wyrażeniach występuje. Definicja - Polszczyzna.pl

Tautologia to przykład redundancji, czyli nadmiaru

Redundancją nazywamy nadmiar, element zbyteczny w stosunku do tego, co jest niezbędne, potrzebne. W tym przypadku chodzi o nadmiar znaczenia, powtórzenie, które kumuluje tę samą treść. W języku są to takie elementy i konstrukcje, bez których znaczenie całego wyrażenia nie zmieniłoby się. Usuwając wyraz lub dłuższe wyrażenie, nie zmienimy sensu wypowiedzi. Mimo to pojawiają się w naszych wypowiedziach bardzo często! Przyjrzyjmy się definicji i przykładom. Większość z nich jest Wam zapewne bardzo dobrze znana.

Sklep Nadwyraz.com

Tautologia – znaczenie słowa i definicja zjawiska

Słowo tautologia pochodzi z języka greckiego i znaczy „ta sama mowa” (tautos – ten sam, logos – mowa). Tautologia to takie połączenie wyrazów o tym samym znaczeniu lub taka konstrukcja, w której człony gramatycznie niepowiązane ze sobą bezpośrednio podają dokładnie tę samą treść. Między elementami wyrażenia w tym przypadku zachodzi relacja współrzędna, czyli są one równoznaczne (np. miły i uprzejmy), w przeciwieństwie do pleonazmów, które charakteryzują się relacją podrzędno-nadrzędną: jeden człon uzupełnia drugi, ale w sposób, który również nie zmienia znaczenia (np. Jakie masło? Maślane). Masło zawsze jest maślane.

Czy redundancja w języku to błąd?

Najważniejszą dla nas informacją jest to, że tautologia i pleonazm to błędy! Wyjątkiem może być oczywiście konstrukcja wykorzystująca tautologię jako środek artystycznego wyrazu, np. w utworze literackim, wierszu, tekście kreatywnym. Te przykłady rządzą się swoimi prawami i takie zabiegi mają wpływ na ich wartość artystyczną. Autorzy używają ich celowo. Właśnie po to, żeby pokazać przesadę czy śmieszność wyrażenia. W uniwersalnej poprawnej wypowiedzi takie powtarzanie znaczenia nie powinno się zdarzyć.

Tautologia – najpopularniejsze przykłady

Tautologia jest na tyle popularnym zjawiskiem, że przykładów takiej konstrukcji językowej mamy naprawdę sporo. Powielanie tej samej treści występuje w sztucznie poszerzanych tekstach lub w wypowiedziach, w których chcemy coś podkreślić, uzupełnić, przedstawić jak najwięcej cech, argumentów. Tak powstają zbitki:

  • twórczy i kreatywny – te przymiotniki oznaczają to samo i wystarczy ograniczyć się do jednego. Nie przybędzie nam kreatywności od powtarzania synonimów.
  • klimat i atmosfera (spotkania) – charakteryzując np. spotkanie w pracy, mówiąc o atmosferze i klimacie, opisujemy w tym przypadku dokładnie to samo,
  • ostentacyjne, na pokaz – zachowanie uznane za ostentacyjne równie dobrze można określić takim na pokaz. Ten dodatek nie uzupełnia naszej wypowiedzi.
  • tylko same (plusy) – równie dobrze możemy powiedzieć: tylko plusy lub same plusy
  • jednocześnie, w tym samym czasie – to jest ten sam moment: jednocześnie byłam / w tym samym czasie byłam… (Dostrzegacie prawidłowość?)
  • i jeszcze w dodatku – wystarczy i albo jeszcze, albo w dodatku,
  • nielegalny i niezgodny z prawemnielegalny to niezgodny z prawem. Nie istnieje coś legalnego, ale niezgodnego z prawem.
  • geneza i źródło – podobnie jak: geneza i pochodzenie – to są synonimy. Nie ma sensu tego powtarzać.
  • wbrew pozorom, jak mogłoby się wydawać – zwroty: wydaje się, że i sprawia pozory mówią o tym samym wrażeniu. To połączenie to zdecydowanie nadmiar.

Do tautologii należy również bardzo popularne połączenie: tylko i wyłącznie – mówimy albo tylko, albo wyłącznie, chociaż niektórzy językoznawcy uznają to wyrażenie za uzasadnione dodatkowe podkreślenie i akceptują jego użycie.

Sklep Nadwyraz.com

Pamiętaj też o pleonazmach

Innym, wspomnianym już przykładem redundancji jest pleonazm, o którym przeczytacie w artykule: Pleonazm, czyli masło maślane. Cofasz się zawsze do tyłu, a spadasz tylko w dół. Jeśli jeszcze nie znasz tego tekstu, przeczytaj i dowiedz się, czy akwen wodny i pełny komplet to przypadkiem nie przesada. 😉 Poznaj wszystkie przykłady i unikaj nadmiaru (redundancji).

💡  Zainteresuje Cię również:  

Napisane przez

Kulturoznawczyni i copywriterka z zamiłowaniem do nauki o języku. Zamieniła pracę dokumentalistki na etat w agencji reklamowej. Po godzinach czyta książki psychologiczne, testuje zdrowe przepisy i szydełkuje.

X