fbpx

Odmiana nazwisk. Zapytam pana Kozioła, czy zna Janusza Korwin-Mikkego

Odmiana nazwisk w języku polskim nastręcza nam sporo trudności. Wielu Polaków głowi się, czy dane nazwisko w ogóle należy odmieniać i jeśli tak, to jak to zrobić. Przyczynami tych wątpliwości są różnorodne typy morfologiczne, które występują wśród nazwisk, indywidualne tradycje i zwyczaje rodzinne oraz włączenie do systemu deklinacyjnego polszczyzny nazwisk obcych. Dziś spróbujemy poradzić sobie z odmianą nazwisk i wskazać kilka pomocnych zasad. Pana Kozła czy Kozioła? Janusza Korwin-Mikke? Janusza Korwina-Mikke? Janusza Korwin-Mikkego? Uff…

Odmiana nazwisk. Zapytam pana Kozioła, czy zna Janusza Korwin-Mikkego - Polszczyzna.pl

Najczęściej kłopoty z odmianą nazwisk pojawiają się, gdy trzeba wypisać zaproszenia ślubne. Narzeczeni zachodzą w głowę, jak z tego wybrnąć bez szwanku. Niestety zauważa się tendencję, by nie odmieniać nazwisk, zwyczaj ten mają szczególnie księża. Ogólne zasady odmiany nazwisk polskich i obcych są następujące: jeśli dane nazwisko można przyporządkować do jakiegoś wzorca deklinacyjnego, to należy je odmienić. Uwzględnia się przy tym płeć osoby noszącej dane nazwisko, jej narodowość i zakończenie nazwiska.

Sklep Nadwyraz.com

Odmiana nazwisk żeńskich

Polskie nazwiska żeńskie odmieniają się według deklinacji przymiotnikowej albo według wzorca rzeczownikowego. Niektóre nazwiska pozostają nieodmienne.

Nazwiska zakończone na -ska-cka-dzka oraz -owa odmieniają się jak przymiotniki, np. Kowalska – Kowalskiej (jak niebieska – niebieskiej), Kuncewiczowa – Kuncewiczowej (kolorowa – kolorowej).

Tak samo odmieniają się nazwiska takie jak CiepłaZimna. Dopuszczalne jest pozostawienie ich w formie męskiej i nieodmienianie, np. pani Ciepłypani Zimny.

Nazwiska zakończone na -a odmieniają się jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu, np. Pakuła – Pakule (jak piła – pile), Zaręba – Zarębie (torba – torbie).

Nazwiska panieńskie zakończone na -ówna, anka odmieniają się jak rzeczowniki, np. Billewiczówna – Billewiczówny, BillewiczównieSkarżanka – Skarżanki, Skarżance (jak skakanka – skakanki, skakance).

Pozostałe nazwiska żeńskie, czyli te, które kończą się na inną głoskę niż -a, są nieodmienne, np. Tusk.

Zasada odmiany dwuczłonowych nazwisk kobiet jest taka sama jak w powyższych podpunktach – zależy od zakończenia poszczególnych członów, np. Kowalska-Kamińska – Kowalskiej-Kamińskiej, ale: Nowak-Kowalska – Nowak-Kowalskiej. W tego typu nazwiskach członem pierwszym jest nazwisko rodowe kobiety, np. Maria Skłodowska-Curie (w dopełniaczu: Marii Skłodowskiej-Curie).

Odmiana nazwisk męskich

Odmiana nazwisk męskich zakończonych w mianowniku na -a zależy od poprzedzającej głoski. Jeśli jest to głoska twarda (oprócz l, a więc np. d, t, g, k, b, p, r, s itd.), nazwisko odmienia się jak podobnie zbudowany rzeczownik w rodzaju żeńskim, np. Pazura – Pazurze, Pazurą jak kultura – kulturze, kulturą. Gdy poprzedzająca głoska jest miękka (ć, , ń, ś, j) lub kiedyś, historycznie była głoską miękką (c, cz, sz itd.), nazwisko  – ponownie – odmienia się jak odpowiadający mu budową rzeczownik żeński, np. Opania – Opani, Opanią jak kania – kani, kanią.

Tak samo odmieniają się nazwiska, w których głoskę -a poprzedza l, np. Trela – Treli, Trelą jak kula – kuli, kulą. W l. mn. nazwiska te przybierają odpowiednie formy rzeczowników męskich osobowych – w mianowniku mają końcówkę -owie (Pazurowie, Opaniowie, Trelowie jak wojewodowie), a w dopełniaczu -ów (Pazurów, Opaniów, Trelów jak wojewodów). Nazwiska obce na -a również odmieniamy w ten sposób, np. ZolaZoli, Zolą.

Nazwiska męskie zakończone na -o, w których poprzedzająca głoska jest twarda, odmieniają się tak samo, jak te kończące się na -a i również poprzedzone twardą głoską, a więc Moniuszko – Moniuszce, Moniuszką jak Belka – Belce, Belką. Z kolei jeśli przed -o jest głoska miękka, nazwisko odmienia się jak podobnie zakończone rzeczowniki męskie, np. Puzio – Puziowi, Puziem jak wujcio – wujciowi, wujciem. Niesłowiańskie nazwiska zakończone na -o odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju męskiego, np. Canaletto Canaletta, Caneletcie. Wyjątkiem jest miejscownik – zależy od tego, czy -o poprzedza głoska twarda (Tasso – Tassie), czy miękka lub l (Otello – Otellu).

Nazwiska męskie zakończone na e, np. Lange, Linde, odmieniają się w l. poj. jak przymiotniki (Langego, Langemu jak niebieskiego, niebieskiemu),lecz w narzędniku i miejscowniku mają końcówkę em: Langem, Lindem. W liczbie mnogiej nazwiska takie odmieniają się według wzoru odmiany męskich rzeczowników osobowych, np. Langowie, Lindowie, Langów, Lindów, Langom, Lindom.

Pomysł na prezent świąteczny od Nadwyraz.com

Nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniają się jak polskie imiona i rzeczowniki pospolite żywotne zakończone na te spółgłoski, np. Tuwim – Tuwima jak imię Maksym – Maksyma.

Nazwiska kilkusylabowe, które są identyczne jak rzeczowniki pospolite, odmieniają się tak samo jak te rzeczowniki, np. Gołąb – Gołębia, Kozioł – Kozła. Można je również odmieniać z pominięciem oboczności występujących wewnątrz nazwiska: Gołąba, Kozioła. Uwaga! W nazwiskach mających więcej niż jedną sylabę zachowujemy tzw. ruchome e, np. WróbelWróbla.

Nazwiska przymiotnikowe, np. Borowy, Kowalski, odmieniają się jak przymiotniki (Borowego, Borowemu, Kowalskiego, Kowalskiemu).

W rodzimych męskich nazwiskach dwuczłonowych obydwa człony są odmienne, np. Duda-Gracz – Dudy-Gracza. Uwaga! Jeśli pierwszy człon nazwiska jest dawnym herbem lub przydomkiem, pozostaje nieodmienny, np. Pobóg-MalinowskiPobóg-Malinowskiego, Korwin-Mikke, Korwin-Mikkego. W  obcych  nazwiskach  dwuczłonowych również odmieniamy   oba człony: Mendelssohn-Bartholdy, Mendelssohna-Bartholdy’ego.

Nazwiska obce kończące się w wymowie na -i (w piśmie -i, -ie), -y, -e (w piśmie -e, , -eé, -ai, -eu), po których mogą wystąpić niewymawiane -s lub –x, odmieniają się jak przymiotniki, np. Verdi – Verdiego, Vigny – Vigny’ego.

W nazwiskach obcych elementy takie jak Saint, de, von, Ibn, Mac, Mc nie odmieniają się.

Kto złapał się za głowę, czytając ten tekst, zareagował prawidłowo. Gdy odmieniacie nazwiska, korzystajcie z poradni językowych albo podpytajcie dyskretnie samych zainteresowanych, jak ich nazwisko brzmi w poszczególnych formach.

Odmiana których nazwisk sprawia Wam kłopot? Postaramy się rozszerzyć naszą listę o kolejne przykłady. 😎

💡  Zainteresuje Cię również:  

Napisane przez

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

X