Zapytam pana Kozioła, czy zna Janusza Korwin-Mikkego – odmiana nazwisk

Odmiana nazwisk w języku polskim nastręcza nam sporo trudności. Wielu Polaków głowi się, czy dane nazwisko w ogóle należy odmieniać i jeśli tak, to jak to zrobić. Przyczynami tych wątpliwości są różnorodne typy morfologiczne, które występują wśród nazwisk, indywidualne tradycje i zwyczaje rodzinne oraz włączenie do systemu deklinacyjnego polszczyzny nazwisk obcych. Dziś spróbujemy poradzić sobie z tymi problemami i wskazać kilka pomocnych zasad. Pana Kozła czy Kozioła? Janusza Korwin-Mikke? Janusza Korwina-Mikke? Janusza Korwin-Mikkego? Uff…

Najczęściej kłopoty z odmianą nazwisk pojawiają się, gdy trzeba wypisać zaproszenia ślubne. Narzeczeni zachodzą w głowę, jak z tego wybrnąć bez szwanku. Niestety zauważa się tendencję, by nie odmieniać nazwisk, zwyczaj ten mają szczególnie księża. Ogólne zasady odmiany nazwisk polskich i obcych są następujące: jeśli dane nazwisko można przyporządkować do jakiegoś wzorca deklinacyjnego, to należy je odmienić. Uwzględnia się przy tym płeć osoby noszącej dane nazwisko, jej narodowość i zakończenie nazwiska.

1. Nazwiska żeńskie

Polskie nazwiska żeńskie odmieniają się według deklinacji przymiotnikowej albo według wzorca rzeczownikowego. Niektóre nazwiska pozostają nieodmienne.

a Nazwiska zakończone na -ska-cka-dzka oraz -owa odmieniają się jak przymiotniki, np. Kowalska – Kowalskiej (jak niebieska – niebieskiej), Kuncewiczowa – Kuncewiczowej (kolorowa – kolorowej).

b Tak samo odmieniają się nazwiska takie jak CiepłaZimna. Dopuszczalne jest pozostawienie ich w formie męskiej i nieodmienianie, np. pani Ciepłypani Zimny.

c Nazwiska zakończone na -a odmieniają się jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu, np. Pakuła – Pakule (jak piła – pile), Zaręba – Zarębie (torba – torbie).

d Nazwiska panieńskie zakończone na -ówna, –anka odmieniają się jak rzeczowniki, np. Billewiczówna – Billewiczówny, BillewiczównieSkarżanka – Skarżanki, Skarżance (jak skakanka – skakanki, skakance).

e Pozostałe nazwiska żeńskie, czyli te, które kończą się na inną głoskę niż -a, są nieodmienne, np. Tusk.

f Zasada odmiany dwuczłonowych nazwisk kobiet jest taka sama jak w powyższych podpunktach – zależy od zakończenia poszczególnych członów, np. Kowalska-Kamińska – Kowalskiej-Kamińskiej, ale: Nowak-Kowalska – Nowak-Kowalskiej. W tego typu nazwiskach członem pierwszym jest nazwisko rodowe kobiety, np. Maria Skłodowska-Curie (w dopełniaczu: Marii Skłodowskiej-Curie).

  😓 Czy KOŁDRIAN to Twoje alter ego? Sprawdź tutaj!  

2. Nazwiska męskie

a Odmiana nazwisk męskich zakończonych w mianowniku na -a zależy od poprzedzającej głoski. Jeśli jest to głoska twarda (oprócz l, a więc np. d, t, g, k, b, p, r, s itd.), nazwisko odmienia się jak podobnie zbudowany rzeczownik w rodzaju żeńskim, np. Pazura – Pazurze, Pazurą jak kultura – kulturze, kulturą. Gdy poprzedzająca głoska jest miękka (ć, , ń, ś, j) lub kiedyś, historycznie była głoską miękką (c, cz, sz itd.), nazwisko  – ponownie – odmienia się jak odpowiadający mu budową rzeczownik żeński, np. Opania – Opani, Opanią jak kania – kani, kanią. Tak samo odmieniają się nazwiska, w których głoskę -a poprzedza l, np. Trela – Treli, Trelą jak kula – kuli, kulą. W l. mn. nazwiska te przybierają odpowiednie formy rzeczowników męskich osobowych – w mianowniku mają końcówkę -owie (Pazurowie, Opaniowie, Trelowie jak wojewodowie), a w dopełniaczu -ów (Pazurów, Opaniów, Trelów jak wojewodów). Nazwiska obce na -a również odmieniamy w ten sposób, np. ZolaZoli, Zolą.

b Nazwiska męskie zakończone na -o, w których poprzedzająca głoska jest twarda, odmieniają się tak samo, jak te kończące się na -a i również poprzedzone twardą głoską, a więc Moniuszko – Moniuszce, Moniuszką jak Belka – Belce, Belką. Z kolei jeśli przed -o jest głoska miękka, nazwisko odmienia się jak podobnie zakończone rzeczowniki męskie, np. Puzio – Puziowi, Puziem jak wujcio – wujciowi, wujciem. Niesłowiańskie nazwiska zakończone na -o odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju męskiego, np. Canaletto Canaletta, Caneletcie. Wyjątkiem jest miejscownik – zależy od tego, czy -o poprzedza głoska twarda (Tasso – Tassie), czy miękka lub l (Otello – Otellu).

c Nazwiska męskie zakończone na e, np. Lange, Linde, odmieniają się w l. poj. jak przymiotniki (Langego, Langemu jak niebieskiego, niebieskiemu),lecz w narzędniku i miejscowniku mają końcówkę em: Langem, Lindem. W liczbie mnogiej nazwiska takie odmieniają się według wzoru odmiany męskich rzeczowników osobowych, np. Langowie, Lindowie, Langów, Lindów, Langom, Lindom.

d Nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniają się jak polskie imiona i rzeczowniki pospolite żywotne zakończone na te spółgłoski, np. Tuwim – Tuwima jak imię Maksym – Maksyma.

e Nazwiska kilkusylabowe, które są identyczne jak rzeczowniki pospolite, odmieniają się tak samo jak te rzeczowniki, np. Gołąb – Gołębia, Kozioł – Kozła. Można je również odmieniać z pominięciem oboczności występujących wewnątrz nazwiska: Gołąba, Kozioła. Uwaga! W nazwiskach mających więcej niż jedną sylabę zachowujemy tzw. ruchome e, np. WróbelWróbla.

  Koszulki, które połamią Twój język? Zajrzyj tutaj  

f Nazwiska przymiotnikowe, np. Borowy, Kowalski, odmieniają się jak przymiotniki (Borowego, Borowemu, Kowalskiego, Kowalskiemu).

g W rodzimych męskich nazwiskach dwuczłonowych obydwa człony są odmienne, np. Duda-Gracz – Dudy-Gracza. Uwaga! Jeśli pierwszy człon nazwiska jest dawnym herbem lub przydomkiem, pozostaje nieodmienny, np. Pobóg-MalinowskiPobóg-Malinowskiego, Korwin-Mikke, Korwin-Mikkego. W  obcych  nazwiskach  dwuczłonowych również odmieniamy   oba człony: Mendelssohn-Bartholdy, Mendelssohna-Bartholdy’ego.

h Nazwiska obce kończące się w wymowie na -i (w piśmie -i, -ie), -y, -e (w piśmie -e, , -eé, -ai, -eu), po których mogą wystąpić niewymawiane -s lub –x, odmieniają się jak przymiotniki, np. Verdi – Verdiego, Vigny – Vigny’ego.

i W nazwiskach obcych elementy takie jak Saint, de, von, Ibn, Mac, Mc nie odmieniają się.

Kto złapał się za głowę, czytając ten tekst, zareagował prawidłowo. Gdy odmieniacie nazwiska, korzystajcie z poradni językowych albo podpytajcie dyskretnie samych zainteresowanych, jak ich nazwisko brzmi w poszczególnych formach.

Odmiana których nazwisk sprawia Wam kłopot? Postaramy się rozszerzyć naszą listę o kolejne przykłady.

Napisane przez