fbpx

Mianownik – a to ci przypadek!

Polski system gramatyczny przypadkowych dzieci miał siedmioro, ale prym wśród nich wiedzie mianownik. Nieprzypadkowo więc zajmiemy się omówieniem pierwszego przypadka. Przecież, jak w matematyce, wiele spraw w życiu sprowadzamy do wspólnego mianownika. Choćbyście mieli wrażenie, że mianownik znacie doskonale, zapewne wciąż kryje przed Wami sporo tajemnic. Z tego też powodu zachęcamy do dalszej lektury.

mianownik co to jest na jakie pytania odpowiada przykłady definicja przypadek deklinacja odmiana Polszczyzna.pl

Mianownik – co to jest? Na jakie pytania odpowiada?

Mianownik, po łacinie nominativus, to, jak w wielu innych językach fleksyjnych, pierwszy przypadek gramatyczny, odpowiadający na pytania kto? co? (czy pamiętacie pozostałe? Przypadki w języku polskim. Poznaj siedmiu braci, których matką jest deklinacja, czyli odmiana przez przypadki). Mianownik liczby pojedynczej (z wyjątkiem pluralium tantum: Pluralia i singularia tantum, czyli spodnie dla młodzieży) jest uznawany za najbardziej neutralną i podstawową formę wyrazową, dlatego też w słownikach podawany jest jako forma hasłowa. W mianowniku mogą występować różne części mowy – te, które odmieniają się przez przypadki.

Mianownik sprawia kłopoty

Jeśli wydaje Wam się, że poprzestaniemy jedynie na definicji, chcemy od razu zaznaczyć, że mianownik to przypadek niepozorny. Może zwiastować kłopoty. Otóż to, wiele wyrazów używamy na co dzień albo w innych przypadkach i trudno nam je sprowadzić do formy podstawowej, albo też przekręcamy/pomijamy niektóre litery. Często też mylimy rodzaj rzeczownika. Tutaj przeczytacie więcej o kłopotliwych rzeczownikach: Odmiana rzeczowników – nietypowa i kłopotliwa. Ksiądz vs książę, jak się odmieniają?.

Rzeczowniki w mianowniku liczby pojedynczej

Oto zestawienie najczęściej przekręcanych rzeczowników w mianowniku:

  • badminton, nie badmington
  • kanister, nie karnister (czyżby to było skojarzenie z tornistrem?)
  • obojnak, nie obojniak (obojnak jak jedynak)
  • śmigus-dyngus, nie śmingus-dyngus

W powyższych przykładach pojawiła się zbędna litera.

A teraz podamy wyrazy, w których jedna z liter została pomylona:

  • dekolt, nie dekold
  • firmament, nie firmanent
  • kemping, nie kamping
  • pantomima, nie pantonima
  • standard, nie standart
  • wolnoamerykanka, nie wolnaamerykanka
  • zachowek, nie zachówek
  • zakrystia, nie zachrystia
  • zamrażalnik, nie zamrażarnik

Skomentujmy jeszcze wyraz maminsynek – tu często pomijane jest n. W wielu słowach pochodzenia angielskiego zapominamy też o podwojeniu liter, dlatego poprawne są jedynie formy:

  • billing, nie biling
  • fitness, nie fitnes
  • mobbing, nie mobing
  • trekking, nie treking

Czasami zaś niepotrzebnie podwajamy litery. Oto przykłady takich wyrazów:

  • Aladyn, nie Alladyn
  • gąsienica, nie gąsiennica
  • krwiobieg, nie krwioobieg
  • stewardesa, nie stewardessa (w języku polskim poprawna forma jest z pojedynczym s na końcu wyrazu)
  • toreador, nie torreador

Często też mylony jest rodzaj rzeczowników takich jak:

  • kontrola, nie kontrol
  • mysz, nie mysza
  • nomada, nie nomad
  • opuszka, nie opuszek
  • rożen, nie rożno
  • szynszyla, nie szynszyl
  • wesz, nie wsza

Niejeden Polak miał problem ze sprowadzeniem do postaci mianownikowej wyrazów z e epentetycznym, czyli ruchomym – znikającym w niektórych przypadkach. Mowa o przykładach takich jak:

  • cerkiew, nie cerkwia
  • filtr, nie filter
  • gofr, nie gofer
  • semestr, nie semester
  • sweter, nie swetr
  • wiatr, nie wiater

Bardzo często zapomina się o ę na końcu wyrazów takich jak bydlę, dziecię, książę, prosię czy szczenię. Mało tego, niektórym wydaje się, że wyrazy wymię i znamię nie mają na końcu , a -ono (niepoprawne są więc formy wymiono i znamiono). Podobnież mylone są słowa:

  • widnokrąg, nie widnokręg
  • zrąb, nie zręb
  • żołądź, nie żołędź
  • łabędź, nie łabądź

Sklep Nadwyraz.com

Rzeczowniki w mianowniku liczby mnogiej

Rzeczowniki w mianowniku liczby mnogiej przybierają końcówki -a, -e, -i, -y oraz -owie (najczęściej w nazwiskach i formach uroczystych nazw niektórych profesji). Oto kilka kłopotliwych form:

  • chorążowie, nie chorąży
  • teściowie, nie teście
  • widzowie, nie widze
  • Anna i Jan Nowakowie, nie Anna i Jan Nowak
  • lędźwie, nie lędźwia
  • peryferie, nie peryferia

On jest lekki, oni są…? Kłopotliwe przymiotniki w mianowniku liczby mnogiej

Niemało kłopotu sprawiają niektóre przymiotniki w mianowniku liczby mnogiej. Oto kilka przykładów:

  • on jest lekki  oni są lekcy
  • on jest cichy  oni są cisi
  • on jest płochy – oni są płosi
  • on jest tęgi oni są tędzy

Mianownik? Już wszystko jasne!

Na dziś już wystarczy tej wiedzy. Ciekawi jesteśmy, z którymi rzeczownikami lub przymiotnikami mieliście problem, aby sprowadzić je do poprawnej postaci mianownika. Dajcie znać w komentarzach. A może znacie jeszcze inne problematyczne przykłady wyrazów w mianowniku? Zachęcamy do podzielenia się nimi, aby służyły innym osobom żądnym wiedzy!

💡  Zainteresuje Cię również:  

Napisane przez

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

X