Grzeczność językowa. Czym jest i czy znasz jej zasady? - Polszczyzna.pl

Czym jest grzeczność językowa? Czy znasz jej zasady?

Grzeczność i dobre wychowanie to nie tylko zbiór zasad dotyczących gestów i zachowań w danej sytuacji. To również szablony językowe i zwroty grzecznościowe. Kulturalny i dobrze wychowany człowiek powinien wiedzieć, których z nich użyć i kiedy. Dziś zastanowimy się nad tym, czym właściwie jest grzeczność językowa.

Czym jest grzeczność językowa? Czy znasz jej zasady? - Polszczyzna.pl

Grzeczność nie jest rzeczą małą

W skarbnicy polskiej kultury i tradycji, „Panu Tadeuszu”, o grzeczności nauczał Sędzia. W księdze I czytamy:

Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą.
Niełatwą, bo nie na tym kończy się, jak nogą
Zręcznie wierzgnąć, z uśmiechem witać lada kogo;
Bo taka grzeczność modna, zda mi się kupiecka,
Ale nie staropolska, ani też szlachecka.
Grzeczność wszystkim należy, lecz każdemu inna;
Bo nie jest bez grzeczności i miłość dziecinna,
I wzgląd męża dla żony przy ludziach, i pana
Dla sług swoich, a w każdej jest pewna odmiana.
Trzeba się długo uczyć, ażeby nie zbłądzić
I każdemu powinną uczciwość wyrządzić.

 

(…)

 

Grzeczność nie jest rzeczą małą:
Kiedy się człowiek uczy ważyć, jak przystało,
Drugich wiek, urodzenie, cnoty, obyczaje,
Wtenczas i swoją ważność zarazem poznaje:
Jak na szalach, żebyśmy nasz ciężar poznali,
Musim kogoś posadzić na przeciwnej szali.

Jak wynika z powyższego fragmentu, grzeczność wymaga nauki. Każdemu należy się szacunek bez względu na wiek czy pochodzenie, jednak inne są zasady zachowania w stosunku do różnych osób. Inaczej zachować się należy wobec starszych, inaczej wobec kobiet, a jeszcze inaczej wobec osób sprawujących ważne stanowiska. Szacunek okazywany innym pokazuje nam, ile sami w istocie jesteśmy warci.

Podsumowując – już w XIX wieku wiadomo było, że nie ma uniwersalnych zasad zachowań, również językowych. Grzeczność to dziedzina złożona i wymaga bliższego poznania. Uczymy się jej w dzieciństwie od rodziców, nauczycieli, osób starszych, jednak w życiu każdego z nas zdarzają się sytuacje, w których nie wiemy, co powiedzieć ani jak się zachować..

Bądź grzeczny, czyli do rzeczy

Dawniej „mówić grzecznie” oznaczało „mówić k rzeczy”, czyli „do rzeczy”. Jeżeli ktoś więc bywał określany jako „niegrzeczny”, znaczyło to, że jego wypowiedzi się niedorzeczne. Ot, cała etymologia. A jak grzeczność językową definiuje prof. Małgorzata Marcjanik, specjalistka w tej dziedzinie?

Grzeczność językowa – wchodząca w skład grzeczności ogólnej (nazywanej też savoir-vivre’em, bon tonem, etykietą, zasadami dobrego wychowania, kodeksem towarzyskim) – to zbiór przyjętych w danej kulturze form językowych zachowań, przyporządkowanych określonym sytuacjom pozajęzykowym1.

Czego dotyczy grzeczność językowa? Powitań, podziękowań, życzeń, gratulacji, próśb, pożegnań itp. Musimy wiedzieć, jakich sformułowań użyć w danej sytuacji komunikacyjnej w stosunku do konkretnego odbiorcy.

Być może zainteresuje Cię również tekst na temat zaproszeń: Zaproszenia na ślub, urodziny i inne ważne uroczystości – jak je wypisać? Poradnik

Strategie grzecznościowe

Małgorzata Marcjanik wyróżnia kilka typów strategii grzecznościowych:

  1. Strategia symetryczności zachowań grzecznościowych – stosowana jest, gdy rozmówca zapyta nas np. jak się miewamy, a my grzecznie odpowiemy i zrewanżujemy się podobnym pytaniem, okazując zainteresowanie rozmówcą.
  2. Strategia solidarności z partnerem – polega na współodczuwaniu albo współdziałaniu z rozmówcą, np. gratulacje, wyrazy współczucia.
  3. Strategia bycia podwładnym:
  • zasada umniejszania własnej wartości,
  • zasada pomniejszania własnych zasług,
  • zasada bagatelizowania przewinień rozmówcy,
  • zasada wyolbrzymiania winy mówiącego2.

Często przecież na komplementy reagujemy zawstydzeni, nie okazujemy gniewu, gdy gość stłucze talerz. Lubimy też się tłumaczyć i przepraszać za najście. Jest to wpisane w zasady polskiej grzeczności.

Z czym mamy kłopot?

Kultura wymaga, by do nieznajomych nie mówić na ty, listy oficjalne rozpoczynać odpowiednim zwrotem do nadawcy, a do osób zajmujących ważne stanowiska zwracać się z użyciem tytułu.

W związku z tym, że grzeczność językowa jest zagadnieniem szerokim, a tym razem zaprezentowaliśmy tylko teorię, chcielibyśmy poprosić Was, Drodzy Czytelnicy, o podawanie w komentarzach kwestii dla Was wątpliwych i zadawanie pytań, abyśmy mogli stworzyć praktyczny poradnik, czyli II część tekstu.

💡  Zainteresuje Cię również:  

1 M. Marcjanik, Mówimy uprzejmie. Poradnik językowego savoir-vivre’u, Warszawa 2009, s. 1.
Tamże, s. 3-6.

Napisane przez

Nauczycielka języka polskiego, autorka tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze. Podczas studiów uczyła się także języka czeskiego. Lubi reportaże, polską poezję, czeskie kino, niemiecki porządek, podróże po Europie Środkowej i ekstremalną muzykę.