fbpx

Rymy w języku polskim – wszystko, co chcielibyście o nich wiedzieć

Rymy – liczba ich rodzajów i odmian może przyprawić o zawrót głowy. I choć poezja awangardowa wystrzega się praktyki rymowania, w polskiej kulturze rymy pełnią na tyle ważną funkcję, że warto być odważnym i nie zrażać się ilością wiedzy do przyswojenia. Szczególnie że przedstawimy Wam ją w możliwie najbardziej przystępny sposób. Przed Wami wprowadzenie do sztuki rymowania!

Rymy w języku polskim – wszystko, co chcielibyście o nich wiedzieć - Polszczyzna.pl

Czym są rymy?

Choć umiejętność rymowania jest kwestią wysoce intuicyjną, a posiąść ją oraz doskonalić można dzięki samej praktyce, warto zapoznać się z jej stroną teoretyczną. Rymy to nic innego jak jednakowe lub podobne układy brzmieniowe występujące w odpowiednio usytuowanych w wersie lub zdaniu wyrazach. Innymi słowy, aby móc powiedzieć, że słowa się rymują, potrzebne jest identyczne lub podobne brzmienie ich końcówek. Co istotne, mowa tu o przestrzeni zaczynającej się od ostatniej sylaby wyrazu, inaczej zwanej przestrzenią rymową. Niebagatelna okazuje się kwestia akcentowania, bowiem im dalej w głąb słowa położony jest akcent, tym więcej odpowiadających sobie brzmieniowo głosek potrzebnych jest do uzyskania oczekiwanego efektu. Właśnie od tej zależności możemy rozpocząć prezentację podziału rymów.

Maseczka ochronna za 1 GROSZ

Podział rymów ze względu na akcent

W tej kategorii wyróżnić możemy rymy:

  • oksytoniczne (męskie), w których akcent pada na ostatnią sylabę wyrazu, a zgodność dotyczy także tylko ostatniej sylaby lub jej połowy (np. strachbrach),
  • paroksytoniczne (żeńskie), z akcentem położonym na przedostatnią sylabę oraz zgodnością brzmienia samogłosek dwóch ostatnich (a minimum półtorej) sylab (np. zagroda – nagroda),
  • proparoksytoniczne (inaczej daktyliczne), w których akcent pada na trzecią sylabę wyrazu od końca, ten rodzaj rymów relatywnie rzadko występuje w języku polskim (np. czytaliśmy pisaliśmy).

Przestrzeń rymowa i stopień dokładności

Rymy wyróżniamy także według zakresu współdźwięczności oraz podobieństwa między głoskami rymowanych wyrazów. Idąc tym tropem, wyznaczyć możemy:

  • rymy bogate, które charakteryzują się nagromadzeniem współbrzmień (np. pięściomczęściom),
  • rymy ubogie, najczęściej męskie, które nie mają wielu współbrzmień, ograniczają się często do jednej, końcowej samogłoski (np. matwa),
  • rymy dokładne (inaczej pełne), których odpowiadające samogłoski są identyczne (np. słowamowa),
  • rymy niedokładne (inaczej przybliżone), często spotykane w wierszu wolnym, które wbrew dosłownemu rozumieniu nazwy mogą być rymami bogatymi oraz takimi, w których występują współbrzmienia. Charakteryzują się jednak swobodnym układem zgłosek, a opierają się na nieregularnych powtórzeniach swoistych „odbić” fonetycznych pomiędzy głoskami (np. pyłyupał).

Rymy składane i łamane

Możemy się również zetknąć z sytuacją, w której przestrzeń rymu niejako wykracza poza przestrzeń danego słowa. Wówczas mamy do czynienia z rymem składanym (nam mawanna). Jeśli natomiast wyraz rymowany przełamany zostaje przez konwencję wersu, do czynienia mamy z rzadkim rymem łamanym. Przykłady takich rymów możemy znaleźć m.in. w twórczości Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Sklep Nadwyraz.com

Podział rymów ze względu na układ w wierszu

Według tego kryterium rymy możemy podzielić na:

  • zewnętrzne, czyli te, które występują na końcu wersów,
  • przekładane, z którymi mamy do czynienia, gdy wersy rymują się naprzemiennie, co drugi wers,
  • wewnętrzne, które pojawiają się w innym miejscu wersu niż jego koniec (najczęstszą formą rymów wewnętrznych są rymy średniówkowe występujące przy średniówce),
  • inicjalne, nieczęsto pojawiają się w polskich dziełach, nazywamy je także początkowymi, co słusznie sugeruje, że występują na początkach wersów,
  • okalające, na które składają się dwa elementy spajające początkowy oraz końcowy wers,
  • parzyste, które występują w przylegających do siebie wersach.

Podział rymów pod względem gramatycznym

Ten podział rymów zależy od rodzaju związków łączących wyrazy. Rozróżniamy:

  • rymy gramatyczne, czyli takie, których współbrzmienie polega na jednakowych końcówkach gramatycznych (np. mamdam),
  • rymy niegramatyczne, które (jak sama nazwa wskazuje) łączą wyrazy o różnej formie gramatycznej (np. źlemgle).

Maseczka ochronna za 1 GROSZ

Istotność rymów

Rymy, choć ściśle kojarzone z mową wiązaną, występują także w prozie. Ich historia sięga średniowiecza i tłumaczeń poezji łacińskiej, a korzeni ich współczesnego kształtu doszukiwać możemy się w renesansowej poezji Jana Kochanowskiego. Rymy wyodrębniają wyrazy, podkreślają ich wartość semantyczną, współtworzą także rytm utworu, kształtując go pod względem brzmieniowym. Warto używać ich świadomie!

💡  Zainteresuje Cię również:  

TAGI
Napisane przez

Autorka projektu społecznego „Ukraina – domy bez kobiet”, dziennikarka, autorka wywiadów i artykułów. Pisze wiersze, choć na razie do szuflady. Jest miłośniczką reportaży. Interesuje się Bliskim Wschodem i tematami społecznymi z naciskiem na ruchy feministyczne oraz pokłosie migracji zarobkowych i nie tylko.

X