Alegoria – definicja i przykłady

O alegoriach uczyliśmy się już w podstawówce. Podawano nam przykłady z literatury, o których najczęściej szybko zapominaliśmy. Może czas odświeżyć dawne podręczniki i odkryć na nowo świat literackich metafor? Spokojnie, nie musicie szperać na półce z książkami. Całą wiedzę znajdziecie poniżej. Sprawdźcie więc, co to jest alegoria, i poznajcie jej przykłady.

alegoria co to jest definicja znaczenie przykłady alegorii przenośnia symbol metafora krótko w pigułce Polszczyzna.pl

Alegoria – co to jest? Definicja 

Alegoria może być postacią, przedmiotem, motywem itp. Występuje nie tylko w literaturze, lecz także może pojawić się w każdej innej formie sztuki: obrazie, filmie, teatrze, a nawet w muzyce. Przekazuje równocześnie treść dosłowną (np. jabłko jako owoc) oraz abstrakcyjną (jabłko jako symbol grzechu). Sam wyraz alegoria ma swoje korzenie w grece: ἀλληγορία (allegoreo) oznacza ‘mówić coś innego’.

Alegoryczność jest pewnym rodzajem przenośni. Aby dostrzec alegorię pośród innych środków metaforycznych, najważniejsze jest zwrócenie uwagi na fakt, że ma z góry ustalony sens w tradycji kultury i w każdym dziele oznacza to samo. Wspomniana umowna treść odróżnia alegorię od symbolu, ponieważ symbol może w różnych utworach odnosić się do innych znaczeń, a alegoria zawsze ma jedno, niezależnie, gdzie występuje.

Alegoria – przykłady w literaturze

Jabłko

Pośród najpowszechniejszych przykładów alegorii znajduje się ten, który zawarty jest w jednej z najstarszych ksiąg świata – Biblii. Mowa o wspomnianym powyżej jabłku. Współcześnie w kulturze odnosi się do czegoś, co jest kojarzone zarówno z przyjemnością, jak i grzechem (lub czymś zakazanym). Owa alegoria ma swoje źródło w Księdze Rodzaju. Możemy tam poznać historię pierwszych ludzi – Adama i Ewy – którzy przeciwstawili się Bogu i mimo zakazu skusili się, by spróbować owocu.

Kolejna alegoria na ten temat pochodzi również z najdawniejszych czasów, wywodzi się tym razem z mitologii. Tutaj opisywany motyw także symbolizuje coś, co prowadzi do negatywnych skutków. Mowa o jabłku niezgody i historii, gdy bogini Eris rzuciła owoc, na którym widniał napis „dla najpiękniejszej”, pomiędzy Afrodytę, Atenę i Herę. Doprowadziło to do kłótni, do której z nich powinien on należeć.

Temida

Następną alegorią zaczerpniętą z mitologii jest bogini Temida. Jest to kobieta z zawiązanymi oczami i wagą oraz mieczem w ręku. Broniła prawa ustanowionego przez bogów oraz porządku świata. Obecnie stała się symbolem sprawiedliwości. Szczególne znaczenie ma opaska na oczach, ponieważ podkreśla ona brak stronniczości i uwzględnianie tylko wagi czynów.

Lis

Alegoryczny lis pokazuje ludzką cechę – przebiegłość. Do dzisiaj w związkach frazeologicznych odnosimy się do tegoż znaczenia, mówiąc na przykład: chytry jak lis („chytry” w znaczeniu „cwany”) lub stary lis (osoba doświadczona, cechująca się przebiegłością). Motyw ten pojawia się w Bajkach Ignacego Krasickiego. Są to krótkie opowieści o zwierzętach, które mają uwydatnić cechy ludzkie, często nasze wady, w żartobliwy sposób. Motyw lisa pojawia się w utworach Lis i osieł oraz Kruk i lis, w obu wspomniane zwierzę zostało opisane jako sprytne i skore do kłamstwa.

Alegoria – przykłady w innych formach sztuki

Czaszka

Jedną z alegorii często pojawiających się w sztuce (zwłaszcza plastycznej) jest czaszka, która symbolizować ma przemijanie i nietrwałość ludzkiego życia. Powiązana jest z motywami vanitas – marność oraz memento mori – pamiętaj o śmierci. Szczególne miejsce zajmuje w sztuce średniowiecznej i barokowej, ponieważ wtedy wielu twórców zwracało uwagę na kruchość życia. Przykładem takiego dzieła jest obraz francuskiego malarza z okresu baroku – Philippe’a de Champaigne’a. Namalowany w XVI wieku, przedstawia kwiat we flakonie, czaszkę i klepsydrę.

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ: Motyw kobiety w literaturze

Kolor złoty

Alegorią może być również barwa, której użyto do namalowania danej postaci lub jej części. W średniowieczu znaczną rolę w sztuce malarskiej odgrywały kolory, miały przypisane określone znaczenie. Jednym z nich jest złoty, który oznaczał świętość. Przykładem może być to, że namalowani święci w tamtym okresie mieli złote aureole wokół głowy.

Alegoria w pigułce

Aby lepiej zapamiętać, czym jest alegoria, należy zwrócić uwagę na jej główne cechy:

  • jest rodzajem metafory (przekazuje dodatkowy sens),
  • w każdym utworze symbolizuje to samo, ponieważ jest to znaczenie utrwalone kulturowo,
  • może pojawiać się w każdej dziedzinie sztuki pod różnymi postaciami.

Zebrane informacje i przykłady pomogą w przypomnieniu sobie wszystkiego o alegoriach i utrwaleniu tego w pamięci raz na zawsze, by nie musieć już przeglądać starych podręczników.

?

Napisane przez

Absolwentka polonistyki UW, studentka komunikacji wizerunkowej UWr. Miłośniczka kotów oraz ciągłego odkrywania nowych miejsc. Przygoda z językiem przerodziła się w fanatyczne poszerzanie wiedzy o leksyce i etymologii.

X