Epistoła – co to znaczy? Definicja, etymologia, synonimy, przykłady użycia
Ze słowem epistoła można spotkać się w różnych kontekstach. Co więcej, są one dość rozbieżne. Czy zdarzyło się Wam już mieć styczność z tym określeniem? Kiedy możemy mówić o epistole? O tym wszystkim dowiecie się z poniższego tekstu.
Epistoła – etymologia
Wyraz epistoła pochodzi z języka greckiego, od ἐπιστολή [epistolē], i oznacza po prostu 'list'. Łacina przejęła potem to słowo w postaci epistula i najpewniej to właśnie za pośrednictwem łaciny, jako języka używanego w Kościele katolickim, epistoła trafiła do polszczyzny. Ten kościelny trop nie jest tutaj bez znaczenia, bowiem prawdopodobnie to on miał wpływ na przeniknięcie słowa epistoła do języka polskiego.
Epistoła – definicja
Wydawać by się mogło, że w ogólnym rozumieniu epistołą nazwiemy każdy rodzaj listu, tylko będzie to określenie bardziej podniosłe. Jednak rzeczywistość wygląda nieco inaczej.
Oto przegląd tego, jak można pojmować epistołę w polszczyźnie:
1Pojęcie epistoła stosujemy w odniesieniu do uroczystych utworów literackich, którym została nadana forma listu.
2W liturgii kościelnej mianem epistoły zwykło określać się będące częścią mszy świętej czytanie z Listów Apostolskich wchodzących w skład Nowego Testamentu. W rycie rzymskim jest umiejscowione po pierwszym czytaniu z którejś ksiąg Starego Testamentu i psalmie responsoryjnym, a przed aklamacją Alleluja i Ewangelią.
W niedzielę i święta epistoła jest to zatem zawsze drugie czytanie, natomiast w dni powszednie, gdy nie licząc Ewangelii, mamy tylko jedno czytanie podczas mszy, pojawia się wtedy czasami jako pierwsze czytanie. Wszystko zależy od tego, jak przypada to według ustalonego porządku liturgicznego.
Ponadto w terminologii kościelnej o epistole mówi się najczęściej, gdy chodzi o czytanie z 6. rozdziału listu św. Pawła do Rzymian (Rz 6, 3–11), które proklamowane jest podczas Liturgii Wigilii Paschalnej (w nocy z Wielkiej Soboty na Niedzielę Wielkanocną). Podczas tej najważniejszej liturgii w ciągu całego roku, skądinąd określanej matką wszystkich liturgii, mamy aż osiem czytań plus Ewangelię. Epistoła jest ósmym czytaniem.
3Jest jeszcze jedno znaczenie słowa epistoła, ale jest ono stosowane ironicznie, sarkastycznie, nieco żartobliwie i pejoratywnie. W tym kontekście nazywamy tak bardzo długi, rozwlekły i nadzwyczaj nudny list lub taką przemowę.
Epistoła – synonimy
- Pierwsze znaczenie: list.
- Drugie znaczenie: lekcja, czytanie.
- Trzecie znaczenie: wywód, przemowa.
Epistoła – wyrazy pokrewne
- Epistolografia, epistolista, epistolistka, epistolarny, epistolarna, epistolarne, epistolarnie, epistolograficzna, epistolograficzne, epistolograficzny, epistolograficznie.
Epistoła – odmiana
Liczba pojedyncza: M. epistoła, D. epistoły, C. epistole, B. epistołę, N. epistołą, Ms. epistole, W. epistoło
Liczba mnoga: M. epistoły, D. epistoł, C. epistołom, B. epistoły, N. epistołami, Ms. epistołach, W. epistoły
Epistoła – przykłady zdań
- Dawne listy miłosne między zakochanymi to epistoły pełne namiętności.
- To jego przemówienie to istna epistoła. Nie dość, że długie, to jeszcze nudne.
Przykłady użycia wyrazu epistoła w literaturze i publicystyce
W sierpniu 1989 roku do bram papieskiej rezydencji zapukał radziecki emisariusz, aby przekazać Janowi Pawłowi II list od Michaiła Gorbaczowa. To była siedmiostronicowa epistoła, która zapoczątkowała okres bliższych relacji obu przywódców, a niedługo potem, bo już 1 grudnia tego samego roku, doszło do oficjalnej wizyty przywódcy Związku Radzieckiego u papieża w Watykanie. Ówczesne media nazwały to wydarzenie spotkaniem stulecia.
Magdalena Wolińska-Riedi, Kobieta w Watykanie: jak żyje się w najmniejszym państwie świata
„Jeżeli mi kto powie", myślała Irenka, „że na świecie nie ma dobrych ludzi, to ja mu powiem jakieś wielkie głupstwo". Tego dnia wysłano z „Ustronia" dwa długie listy. Irenka napisała epistołę potężną, wyczerpującą, barwną i tak prześwietloną promieniami nadziei jak świat słońcem. Drugi list wysłała pani Milecka. Pisała go bardzo długo i starannie dobierała słowa.
Kornel Makuszyński, Panna z mokrą głową
Część nocy spędziłem, pisząc długi list do niej; opisywałem swój stan duchowy i składałem swe szczęście i przyszłość w jej ręce. Potem zasnąłem i obudziłem się dopiero koło południa. Zebrałem się i ruszyłem w drogę, by sam być listonoszem i doręczyć epistołę, która miała zadecydować o mym losie.
Paul Heyse, Cztery kobiety
