Koń trojański – co to jest? Pochodzenie i znaczenie frazeologizmu

Związek frazeologiczny koń trojański należy do chyba najbardziej rozpoznawalnych – przeszedł z mitów do codziennego języka, a związany jest oczywiście z Troją. Wszystko na temat wyrażenia koń trojański znajdziecie w niniejszym artykule.

Wojna trojańska – 10 lat oblężenia

Wiemy, że koń trojański pomógł Grekom zdobyć Troję, którą przez dziesięć lat bezskutecznie usiłowali opanować za pomocą walki. Zacznijmy jednak od początku tej historii. Jak w ogóle doszło do tego konfliktu? Otóż wojna trojańska była skutkiem uprowadzenia pięknej Heleny przez Parysa, księcia Troi. Helena była królową Sparty i żoną Menelaosa. Była córką Ledy, a za jej ojca uchodził Zeus, który przybrawszy postać łabędzia, uwiódł jej matkę. Helena urodziła się w dość osobliwy sposób, bowiem Leda miała znieść jajko, z którego później wykluła się najpiękniejsza kobieta świata. Miała też siostrę Klitajmestrę, która z kolei była żoną Agamemnona, króla Myken, brata Menelaosa. Przydomek Heleny, Trojańska, wziął się nie od miejsca pochodzenia, ale stąd, że została uprowadzona do Troi, co było bezpośrednią przyczyną wojny.

Porwanie Heleny było niejako efektem tego, że Parys jakiś czas wcześniej rozsądzał spór pomiędzy boginiami Afrodytą, Herą i Ateną, które rywalizowały o to, która z nich jest najpiękniejsza. Książę Troi tytuł najpiękniejszej oraz złote jabłko przyznał Pani Cypryjskiej, czyli Afrodycie. Bogini w zamian za to obiecała mu miłość najpiękniejszej kobiety na Ziemi. Za taką uznawano właśnie Helenę. Menelaos wraz z Agamemnonem i licznymi achajskimi wojskami wyruszyli na Troję. Tak rozpoczęły się trwające dziesięć lat oblężenie miasta i wojna o Helenę.

Sama Troja była miastem wielkim, położonym w miejscu trudnym do zdobycia, a ponadto otoczona solidnymi murami, co Homer w Iliadzie opisuje następująco:

Ach! Bogowie! Odwróćcie rzeczy tak żałosne!
Jeśli mnie posłuchacie, choć was troski gonią,
Noc na rynku spędzimy, czuwając pod bronią.
Miasta mury strzec będą i wieże ogromne,
I szańce nieprzebyte, i bramy niezłomne.

Homer, Iliada

Według mitologii Grecja była wspierana przez Atenę, Herę, Hefajstosa i Hermesa. Zaś Troja otrzymywała pomoc od Afrodyty, Artemidy, Apolla i Aresa. Starcia trwały długo. Szala zwycięstwa nie mogła się przechylić na korzyść żadnej ze stron, choć Grecy regularnie napadali i plądrowali okoliczne ziemie i miasta podlegające rządom Troi. W dziesiątym roku wojny sytuacja zmieniła się diametralnie. Achilles odmówił dalszego udziału w walkach, gdy Agamemnon odebrał mu niewolnicę Bryzejdę. Gdy już wydawało się, że to Trojanie zwyciężą to starcie, śmierć Patroklosa zabitego przez Hektora spowodowała powrót Achillesa. Hektor zginął zabity przez mszczącego się Achillesa.

Koń trojański – podstępny sposób

Następnie w krótkim czasie działy się różne zawirowania. Achilles został zabity przez Parysa, ugodzony w piętę strzałą z łuku. Tak, to ta słynna i nieszczęsna zarazem pięta, od której każdy słaby punkt osób czy miejsc nazywamy właśnie piętą achillesową. Później zginął też Parys, sprawca wojny. Ostateczne przełamanie nastąpiło, gdy po kolejnych nieudanych próbach podbicia Troi Odyseusz wymyślił, by podstępem zdobyć miasto. Intryga polegała na tym, że zbudowano drewnianego konia, w którym miało się ukryć 12 greckich wojowników, wśród nich byli między innymi: Odyseusz, Menelaos, Agamemnon, Idomeneus, Neoptolemos i Teukros. Rzeźbę pozostawiono pod samymi murami. Potem część greckich wojsk, wsiadłszy na statki, oddaliła się spod Troi na pobliską wysepkę, by upozorować odwrót.

Ci, którzy ukryli się w koniu trojańskim, czekali na rozwój wydarzeń. Sam koń trojański miał być podarkiem dla Trojan. Zresztą, widząc to pozorowane wycofanie się Achajów, mieszkańcy Troi odebrali rzeźbę jako dar przebłagalny dla bogów i pomimo ostrzeżeń Kasandry oraz Laokoona, a zgodnie z oczekiwaniami Greków, wprowadzili konia do miasta, by ustawić go tam na pamiątkę zwycięstwa nad Grekami. Ci tylko na to liczyli i rzecz jasna umożliwiło im to zdobycie miasta.

Mieszkańcy Troi zaczęli świętować. Gdy zabawy dobiegły końca, a ludność pogrążyła się we śnie, ukryci wewnątrz konia Grecy pod osłoną nocy wyszli ze środka i otworzyli bramy Troi, by wpuścić pozostałych, co spowodowało definitywny kres Troi. Miasto zostało w końcu zdobyte i spalone. W Odysei Homer opisuje to tak:

W koniu siedzą, przez Trojan oblężeni zgraje,
Bo wróg sam tego konia wciągnął był do grodu:
A tak, gdy wkoło mnóstwo radziło narodu
Nad tym koniem, trojakie dając o nim zdanie:
Raz, aby gmach wydrążny dać na porąbanie;
Znów, by z murów zamkowych strącić go na skały
Lub dla bogów zachować pomnik okazały –
Co się też wkrótce spełnić miało w rzeczy samej,
Bo Troi przeznaczeniem runąć, jeśli w bramy
Swe puści konia, w którym tylu tam heroi
Greckich siedziało, skrytych na zagładę Troi.

Homer, Odyseja

Podczas łupienia miasta zginął król Priam, ojciec Parysa i Hektora, a także zabito syna Hektora. Po zakończeniu wojny i zniszczeniu Troi Menelaos miał zabrać Helenę z powrotem do Sparty. Pogodzić ich miała Afrodyta.