O kim? O czym? O miejscowniku!

W praktyce szkolnej przypadków gramatycznych uczy się już czwartoklasistów. Najczęściej w postaci listy siedmiu nazw wraz z pytaniami, według których odmienia się rzeczowniki. Nie wspomina się o kryteriach doboru końcówek czy o funkcji danego przypadka. Z tego powodu postanowiliśmy wziąć pod lupę miejscownik i zbadać, o kim i o czym mówi oraz dlaczego jest tak… zachwycający!

Miejscownik - na jakie pytania odpowiada? Przykłady. Co to jest? Przypadek. Wyjaśnienie. Polszczyzna.pl

Dlaczego miejscownik?

Miejscownik to przypadek, który występował również w języku łacińskim, podobnie jak mianownik, dopełniacz, celownik, biernik i wołacz (tutaj znajdziecie pełną listę polskich przypadków: Przypadki gramatyczne w języku polskim. Poznaj siedmiu braci, których matką jest deklinacja, czyli odmiana przez przypadki). Jego łacińska nazwa to locativus, dlatego zarówno w języku polskim, jak i w łacinie kojarzony jest z opisem miejsca.

Sklep Nadwyraz.com

Choć w szkole nauczyliśmy się, że odpowiada na pytania o kim? o czym? (mówię, myślę), lista tych pytań powinna być dłuższa. Miejscownik informuje nas także na kim? na czym? w czym? przy kim? przy czym? coś lub ktoś się znajduje, np. na rękach, na szafie, w szufladzie, przy mamie, przy stole. Jak widać, ten przypadek do lokalizacji rzeczy lub osoby wymaga zastosowania przyimka w, na, przy, po lub o (czym jest przyimek, wyjaśniliśmy tutaj: Nieodmienne części mowy – wszystko, co chcielibyście o nich wiedzieć!.

Końcówki miejscownika w liczbie pojedynczej

Przypadek ten w liczbie pojedynczej w rodzaju męskim i nijakim ma dwie końcówki: -u oraz -e, których dystrybucja oparta jest wyłącznie na kryterium fonetycznym. W myśl tej zasady wszystkie rzeczowniki twardotematowe z wyjątkiem zakończonych spółgłoskami tylnojęzykowymi k, g oraz ch otrzymują końcówkę -e, np. o stole, o książce, o oknie. Pozostałe, miękkotematowe, oraz zakończone na spółgłoski k, g oraz ch, przybierają końcówkę -u, np. w rogu, w roku, na koniu.

Oczywiście, jak to w polszczyźnie bywa, i tu pojawiają się wyjątki! Rzeczowniki dom, pan i syn, mimo przynależności do grupy twardotematowych, otrzymują końcówkę -u, czyli domu, panu i synu. W niektórych wyrazach zachodzą oboczności o|e oraz a|e, np. aniołaniele, światświecie, miastomieście. Uwaga również na rzeczowniki dobro i zło! W miejscowniku w liczbie pojedynczej brzmią one dobru i złu. Co ciekawe, rzeczownik państwo w zależności od znaczenia, przyjmuje różne końcówki – w państwie polskim i o państwu Kowalskich. Więcej na temat takich osobliwości przeczytacie tutaj: Państwo a państwo – różnice w odmianie wyrazów wieloznacznych.

Sklep Nadwyraz.com

Jeśli chodzi o rzeczowniki rodzaju żeńskiego, twardotematowe mają końcówkę -e, np. o mamie, w wodzie, a miękkotematowe -i, np. o pani, o miłości. Rzeczowniki, których temat zakończony jest spółgłoską funkcjonalnie miękką (c, dz, dż, cz, sz, ż, rz), przybierają w miejscowniku końcówkę -y, np. tarczy, wiedzy.

Uwaga na oboczności ch|sz w miejscowniku: mucha o musze, blacha na blasze.

A jak jest z odmianą osobliwego rzeczownika statua w miejscowniku? Kłopot ten rozwiążecie, czytając tekst: Statua, ale statuy czy statui? Jak odmienić słowo statua przez przypadki?.

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ: Mianownik – a to ci przypadek!

Sklep Nadwyraz.com

Jak to nie zachwyca, skoro zachwyca? O końcówkach miejscownika w liczbie mnogiej

Parafrazując słynne słowa nauczyciela z Ferdydurke Gombrowicza, możemy pokusić się o stwierdzenie, że miejscownik zachwyca. W rzeczownikach występujących w liczbie mnogiej w miejscowniku mamy końcówkę –ach, np. kotach, akwariach, komputerach, panach, paniach. Wyjątkami utrwalonymi przez tradycję są: na Węgrzech, we Włoszech i w Niemczech. Ach, ten miejscownik!

  Zainteresuje Cię również:  

Napisane przez

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

X